Điều 260 BLHS: tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ

Điều 260 Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14, quy định về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ. Điều luật chỉ đặt trách nhiệm hình sự khi người tham gia giao thông vi phạm quy định về an toàn giao thông và gây thiệt hại cho người khác, hoặc tạo ra khả năng thực tế dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Bài viết đi theo trình tự các khoản của Điều 260 và liên hệ với Điều 9, khoản 2 Điều 12, Điều 65 của cùng Bộ luật.

Mục lục

• 1. Vị trí và phạm vi áp dụng
• 2. Bốn ngưỡng thiệt hại tại khoản 1
• 3. Tình tiết định khung tại khoản 2 và khoản 3
• 4. Khoản 4 và khoản 5
• 5. Phân loại tội phạm và tuổi chịu trách nhiệm hình sự
• 6. Án treo theo Điều 65
• Luật sư lưu ý
• Câu hỏi thường gặp
• Kết luận
• Nguồn tham khảo và bài liên quan

1. Vị trí và phạm vi áp dụng

Điều 260 chỉ điều chỉnh hành vi của người đang tham gia giao thông đường bộ, với hai dấu hiệu phải xuất hiện đồng thời tại khoản 1: có vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ và vi phạm đó gây thiệt hại cho người khác. Câu mở đầu khoản 1 xác lập yêu cầu này: Người nào tham gia giao thông đường bộ mà vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ gây thiệt hại cho người khác.

Hình phạt của khung cơ bản gồm ba loại: thì bị phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm. Đây là mức của bản sửa đổi năm 2017, không phải bản gốc năm 2015, nên khi trích dẫn phải dùng văn bản hợp nhất tương ứng Luật số 12/2017/QH14.

2. Bốn ngưỡng thiệt hại tại khoản 1

Điểm a dùng cụm "Làm chết người" mà không giới hạn số nạn nhân, nên chỉ cần một người chết do lỗi vi phạm là đủ yếu tố hậu quả của khung cơ bản. Điểm b căn cứ trên một nạn nhân: Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của 01 người mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên. Điểm c cộng dồn tổng tỷ lệ khi có nhiều nạn nhân, điểm d là ngưỡng thiệt hại về tài sản. Bốn điểm nối bằng cụm "thuộc một trong các trường hợp sau đây", nên chỉ cần thoả mãn một điểm là đủ áp khung khoản 1.

Ngược lại, ngưỡng tổn thương cơ thể liên tục giữa các khoản: tổng tỷ lệ của nhiều nạn nhân từ 61% đến 121% thuộc khoản 1, từ 122% đến 200% thuộc khoản 2, từ 201% trở lên thuộc khoản 3. Vì vậy việc xác định tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể quyết định việc chọn khung, và kết quả giám định pháp y thường là trọng tâm tranh chấp.

3. Tình tiết định khung tại khoản 2 và khoản 3

Khoản 2 mở đầu bằng: Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tù từ 03 năm đến 10 năm. Bảy điểm của khoản chia thành hai nhóm. Nhóm thứ nhất gắn với tư cách tham gia giao thông và cách ứng xử sau tai nạn, trong đó có Không có giấy phép lái xe theo quy định, sử dụng rượu bia hoặc chất kích thích mạnh, Bỏ chạy để trốn tránh trách nhiệm hoặc cố ý không cứu giúp người bị nạn. Nhóm thứ hai là hậu quả tăng mức: làm chết 02 người; tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của 02 người trở lên từ 122% đến 200%; thiệt hại tài sản từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.500.000.000 đồng.

Đáng chú ý là bốn điểm đầu của khoản 2 không phụ thuộc mức hậu quả: người chỉ làm chết 01 người nhưng không có giấy phép lái xe hoặc đã bỏ chạy khỏi hiện trường vẫn bị xét ở khung 03 năm đến 10 năm tù. Khoản 3 nâng mức với ba tình tiết hậu quả nặng nhất: làm chết 03 người trở lên, tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của 03 người trở lên 201% trở lên, và Gây thiệt hại về tài sản 1.500.000.000 đồng trở lên; hình phạt là thì bị phạt tù từ 07 năm đến 15 năm. Khoản 3 chỉ dựa trên hậu quả, nên khi vụ việc có cả tình tiết của khoản 2 và hậu quả của khoản 3 thì khung áp dụng là khoản 3.

4. Khoản 4 và khoản 5

Khoản 4 xử lý hành vi chưa gây thiệt hại nhưng đã tạo nguy cơ rất cao, với điều kiện có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả quy định tại một trong các điểm a, b và c khoản 3 Điều này và hậu quả đó được ngăn chặn kịp thời. Hình phạt nhẹ hơn hẳn ba khung phía trên: thì bị phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm.

Khoản 5 quy định hình phạt bổ sung: Người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

5. Phân loại tội phạm và tuổi chịu trách nhiệm hình sự

Việc chọn khoản của Điều 260 quyết định luôn loại tội phạm theo Điều 9, điều luật phân tội phạm thành 04 loại căn cứ mức cao nhất của khung hình phạt. Tội phạm ít nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội không lớn, tương ứng mức cao nhất đến 03 năm tù; Tội phạm rất nghiêm trọng là tội phạm có tính chất và mức độ nguy hiểm cho xã hội rất lớn, tương ứng mức cao nhất từ trên 07 năm tù đến 15 năm tù. Theo đó khoản 4 thuộc nhóm ít nghiêm trọng, khoản 1 thuộc nhóm nghiêm trọng, khoản 2 và khoản 3 thuộc nhóm rất nghiêm trọng.

Về chủ thể, khoản 2 Điều 12 quy định Người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm rất nghiêm trọng, tội phạm đặc biệt nghiêm trọng nhưng chỉ với danh mục điều luật được liệt kê tại khoản này. Danh mục đó không có Điều 260, nên người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi không thuộc diện phải chịu trách nhiệm hình sự về tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ theo khoản 2 Điều 12, kể cả khi hậu quả rơi vào khoản 2 hoặc khoản 3 Điều 260.

6. Án treo theo Điều 65

Điều 65 đặt điều kiện về mức hình phạt trước khi xét nhân thân: nếu xét thấy không cần phải bắt chấp hành hình phạt tù, thì Tòa án cho hưởng án treo và ấn định thời gian thử thách từ 01 năm đến 05 năm, trong trường hợp xử phạt tù không quá 03 năm. Đối chiếu với Điều 260, điều kiện này chỉ đạt được khi mức án nằm trong phạm vi khoản 4 hoặc mức thấp của khoản 1 không quá 03 năm tù; hai khung 03 năm đến 10 năm và 07 năm đến 15 năm không đáp ứng. Trong thời gian thử thách, người được hưởng án treo được giao cho cơ quan, tổ chức nơi làm việc hoặc chính quyền địa phương giám sát, giáo dục.

Luật sư lưu ý

• Khoản 1 Điều 260 đòi hỏi thiệt hại đã thực sự xảy ra; nếu mới có vi phạm mà chưa gây thiệt hại và cũng không thuộc khoản 4, chưa đủ căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự.
• Các điểm a, b, c, d khoản 2 Điều 260 là tình tiết định khung độc lập với hậu quả: người không có giấy phép lái xe hoặc bỏ chạy khỏi hiện trường vẫn bị xét ở khung 03 năm đến 10 năm tù dù chỉ làm chết 01 người.
• Ba ngưỡng tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể tại điểm c khoản 1, điểm e khoản 2 và điểm b khoản 3 Điều 260 nối tiếp nhau, nên phải xác định đúng tổng tỷ lệ trước khi chọn khoản.
• Khoản 2 Điều 12 không liệt kê Điều 260, vì vậy cần xác định chính xác tuổi của người điều khiển phương tiện tại thời điểm gây tai nạn.
• Điều 65 chỉ cho hưởng án treo khi mức phạt tù không quá 03 năm, nên đề nghị án treo trong vụ án định khung theo khoản 2 hoặc khoản 3 Điều 260 là không có cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

Tai nạn làm 01 người chết, người điều khiển có giấy phép lái xe và không vi phạm nồng độ cồn thì áp dụng khoản nào?

Điểm a khoản 1 Điều 260 về làm chết người, với khung phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm.

Hai nạn nhân có tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể là 130% thì thuộc khung nào?

Thuộc điểm e khoản 2 Điều 260 vì tổng tỷ lệ nằm trong khoảng từ 122% đến 200%, phạt tù từ 03 năm đến 10 năm; điểm c khoản 1 chỉ áp dụng khi tổng tỷ lệ từ 61% đến 121%.

Gây tai nạn rồi bỏ chạy, không cứu người bị nạn thì bị xử lý thế nào?

Là tình tiết tại điểm c khoản 2 Điều 260, phạt tù từ 03 năm đến 10 năm, áp dụng ngay cả khi hậu quả mới ở mức của khoản 1.

Chưa gây thiệt hại về người và tài sản thì có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Chỉ khi hành vi có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả tại các điểm a, b và c khoản 3 Điều 260 và hậu quả được ngăn chặn kịp thời; khi đó khoản 4 áp dụng mức phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 01 năm hoặc phạt tù từ 03 tháng đến 01 năm.

Người 15 tuổi điều khiển xe gây tai nạn chết người có bị truy cứu theo Điều 260 không?

Khoản 2 Điều 12 không liệt kê Điều 260 trong danh mục các tội mà người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi phải chịu trách nhiệm hình sự, nên người ở độ tuổi này không thuộc diện chịu trách nhiệm hình sự về tội này.

Kết luận

Điều 260 phân tầng trách nhiệm theo hậu quả và cách thức tham gia giao thông qua năm khoản, trong đó khoản 2 tăng nặng bằng bảy tình tiết và bốn tình tiết đầu của khoản này không phụ thuộc hậu quả. Bước tiếp theo nên làm là xác định rõ ba dữ kiện quyết định việc chọn khoản: mức hậu quả, tình trạng giấy phép lái xe và tình trạng nồng độ cồn hoặc chất ma túy tại thời điểm xảy ra tai nạn.

Nguồn: Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 12/2017/QH14; toàn văn Điều 260, Điều 9, khoản 2 Điều 12 và Điều 65 trích theo bản đang có hiệu lực.

Nguồn tham khảo và bài liên quan

• Luật số 12/2017/QH14 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 — Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.
• Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13 — Cổng Thông tin điện tử Chính phủ.
• Tội vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ
• Điều 12 BLHS 2015: Tuổi chịu trách nhiệm hình sự
• Điều 55 Bộ luật Hình sự 2015: Quyết định hình phạt

Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Vụ việc của bạn cần được luật sư đánh giá trên hồ sơ cụ thể.