Bỏ qua điều hướng
Hỏi Đáp Pháp Luật

Điều 55 Bộ luật Hình sự 2015: Quyết định hình phạt

Hình sự25/09/2026

Phân tích Điều 55 Bộ luật Hình sự 2015 về nguyên tắc tổng hợp hình phạt khi một người phạm nhiều tội và bị xét xử cùng một lần.

Điều 55. Quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội Khi xét xử cùng 01 lần một người phạm nhiều tội, Tòa án quyết định hình phạt đối với từng tội và tổng hợp hình phạt theo quy định sau đây: 1. Đối với hình phạt chính: a) Nếu các hình phạt đã tuyên cùng là cải tạo không giam giữ hoặc cùng là tù có thời hạn, thì các hình phạt đó được cộng lại thành hình phạt chung; hình phạt chung không được vượt quá 03 năm đối với hình phạt cải tạo không giam giữ, 30 năm đối với hình phạt tù có thời hạn; b) Nếu các hình phạt đã tuyên là cải tạo không giam giữ, tù có thời hạn, thì hình phạt cải tạo không giam giữ được chuyển đổi thành hình phạt tù theo tỷ lệ cứ 03 ngày cải tạo không giam giữ được chuyển đổi thành 01 ngày tù để tổng hợp thành hình phạt chung theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều này; c) Nếu hình phạt nặng nhất trong số các hình phạt đã tuyên là tù chung thân thì hình phạt chung là tù chung thân; d) Nếu hình phạt nặng nhất trong số các hình phạt đã tuyên là tử hình thì hình phạt chung là tử hình; 20 Khoản này được sửa đổi, bổ sung theo quy định tại khoản 7 Điều 1 của Luật số 12/2017/QH14 sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự số 100/2015/QH13, có hiệu lực kể từ ngày 01 tháng 01 năm 2018. CÔNG BÁO/Số 773 + 774/Ngày 17-10-2017 41 đ) Phạt tiền không tổng hợp với các loại hình phạt khác; các khoản tiền phạt được cộng lại thành hình phạt chung; e) Trục xuất không tổng hợp với các loại hình phạt khác. 2. Đối với hình phạt bổ sung: a) Nếu các hình phạt đã tuyên là cùng loại thì hình phạt chung được quyết định trong giới hạn do Bộ luật này quy định đối với loại hình phạt đó; riêng đối với hình phạt tiền thì các khoản tiền phạt được cộng lại thành hình phạt chung; b) Nếu các hình phạt đã tuyên là khác loại thì người bị kết án phải chấp hành tất cả các hình phạt đã tuyên.

Nguồn: Toàn văn điều luật

Mục lục

1. Nội dung Điều 55 BLHS 2015

Điều 55 BLHS 2015 quy định quyết định hình phạt khi một người phạm nhiều tội trong cùng một bản án.

Nội dung: khi xét xử một người phạm nhiều tội, Tòa án quyết định hình phạt cho từng tội theo Điều 50 BLHS 2015 (căn cứ quyết định hình phạt), sau đó tổng hợp thành hình phạt chung.

  • Khoản 1: hình phạt chung trong giới hạn loại hình phạt đã tuyên; nếu là hình phạt tù có thời hạn thì không quá 30 năm; nếu là hình phạt tiền thì cộng lại thành hình phạt chung.
  • Khoản 2: nếu các hình phạt đã tuyên cùng là tù có thời hạn, cộng lại; mức cao nhất 30 năm.
  • Khoản 3: nếu có hình phạt tử hình, tù chung thân và tù có thời hạn, thì hình phạt chung là tử hình hoặc tù chung thân; nếu là tù chung thân và tù có thời hạn, hình phạt chung là tù chung thân.
  • Khoản 4: nếu hình phạt đã tuyên là cải tạo không giam giữ, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, trục xuất, quản chế, cấm cư trú, tước một số quyền công dân, tịch thu tài sản, phạt tiền thì tổng hợp thành hình phạt chung theo từng loại; riêng hình phạt tiền không áp dụng với tội không quy định hình phạt tiền.

Ví dụ: A phạm tội trộm cắp tài sản (Điều 173), bị tuyên 3 năm tù; phạm tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174), bị tuyên 5 năm tù. Tổng hợp theo khoản 2 Điều 55: hình phạt chung 8 năm tù.

Phân biệt với Điều 56 BLHS 2015 (tổng hợp hình phạt của nhiều bản án): Điều 55 áp dụng khi nhiều tội xét xử trong cùng một bản án; Điều 56 áp dụng khi một người đang chấp hành một bản án lại bị xét xử về tội đã phạm trước hoặc sau bản án đó.

2. Nguyên tắc tổng hợp hình phạt

Nguyên tắc tổng hợp hình phạt được quy định tại Điều 55 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), cụ thể hóa nguyên tắc chung tại Điều 50 về căn cứ quyết định hình phạt. Khi một người bị kết án về nhiều tội trong cùng một bản án, Tòa án quyết định hình phạt cho từng tội, sau đó tổng hợp thành hình phạt chung.

Đối với hình phạt chính, nguyên tắc tổng hợp như sau:

  • Nếu các hình phạt cùng là tù có thời hạn: cộng các hình phạt lại, nhưng không quá 30 năm.
  • Nếu có tù chung thân và tù có thời hạn: hình phạt chung là tù chung thân.
  • Nếu có tử hình cùng tội khác: hình phạt chung là tử hình.
  • Nếu các hình phạt khác loại: áp dụng hình phạt nặng nhất trong số các tội đã phạm.
  • Nếu cùng là cải tạo không giam giữ hoặc cảnh cáo: cộng lại, cải tạo không giam giữ không quá 3 năm.

Đối với hình phạt bổ sung, Tòa án quyết định hình phạt bổ sung cho từng tội, sau đó tổng hợp thành hình phạt bổ sung chung, áp dụng theo loại hình phạt bổ sung tương ứng.

Ví dụ thực tiễn: A phạm tội trộm cắp tài sản (Điều 173) bị phạt 3 năm tù và tội cố ý gây thương tích (Điều 134) bị phạt 5 năm tù. Tòa tổng hợp hình phạt chung là 3 + 5 = 8 năm tù, không vượt mức 30 năm theo Điều 55.

Điều 56 quy định tổng hợp hình phạt của nhiều bản án (khi bản án sau phạm tội trước khi bản án trước có hiệu lực), cũng áp dụng nguyên tắc cộng hình phạt với giới hạn tương tự. Nguyên tắc tổng hợp hình phạt thể hiện chính sách nghiêm trị người phạm nhiều tội, đồng thời bảo đảm tính nhân đạo và giới hạn hợp lý của hình phạt.

3. Tổng hợp hình phạt cùng loại

Căn cứ: Điều 55 BLHS 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017); Điều 56 BLHS; Điều 50 BLHS.

Nguyên tắc: Khi xét xử một người phạm nhiều tội trong cùng một bản án, Tòa án quyết định hình phạt cho từng tội (Điều 50), sau đó tổng hợp thành hình phạt chung. Với hình phạt cùng loại, áp dụng phương pháp cộng theo Điều 55.

  • Hình phạt chính cùng loại: cộng các hình phạt đã tuyên.
  • Hình phạt bổ sung cùng loại: cộng, nhưng không vượt mức luật quy định cho loại hình phạt đó.
  • Hình phạt tiền: cộng thành tổng mức tiền.

Giới hạn tổng hợp:

  • Tù có thời hạn: không quá 30 năm.
  • Chung thân hoặc tử hình: hình phạt chung là chung thân hoặc tử hình.
  • Nhiều tù có thời hạn: tổng không quá 30 năm.
  • Cải tạo không giam giữ: không quá 03 năm.

Ví dụ: A phạm tội trộm cắp (Điều 173, 03 năm tù) và tội cố ý gây thương tích (Điều 134, 05 năm tù). Tổng hợp: 03 + 05 = 08 năm tù. Nếu tổng vượt 30 năm, Tòa tuyên mức tối đa 30 năm.

Phân biệt với Điều 56: Điều 55 áp dụng khi nhiều tội xét xử trong cùng một bản án; Điều 56 áp dụng khi tổng hợp hình phạt của nhiều bản án đã có hiệu lực. Cả hai đều dùng phương pháp cộng, cùng giới hạn tối đa.

Lưu ý thực tiễn: Tòa phải tuyên hình phạt riêng cho từng tội trước, rồi mới tổng hợp. Không gộp chung khi tuyên để bảo đảm quyền kháng cáo từng tội và thi hành án chính xác.

4. Tổng hợp hình phạt khác loại

Tổng hợp hình phạt khác loại là trường hợp một người bị kết án về nhiều tội mà các tội đó có hình phạt không cùng loại (ví dụ: một tội bị phạt tù, một tội bị phạt tiền hoặc cải tạo không giam giữ). Theo quy định tại Điều 55 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), khi xét xử một người phạm nhiều tội, Tòa án quyết định hình phạt đối với từng tội, sau đó tổng hợp thành hình phạt chung. Đối với hình phạt khác loại, nguyên tắc tổng hợp là cộng cả các hình phạt lại với nhau, không được quy đổi từ hình phạt này sang hình phạt khác.

Cụ thể, khoản 1 Điều 55 quy định: nếu các hình phạt đã tuyên cùng là hình phạt chính thì hình phạt chung được tổng hợp theo quy định tại khoản 1 Điều 55; nếu các hình phạt khác loại thì buộc phải chấp hành tất cả các hình phạt đã tuyên. Điều này có nghĩa người bị kết án phải thi hành đồng thời từng loại hình phạt độc lập, ví dụ vừa phải chấp hành hình phạt tù, vừa phải nộp phạt tiền.

Ví dụ thực tiễn: A phạm tội trộm cắp tài sản, bị phạt 3 năm tù; đồng thời phạm tội vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, bị phạt 200 triệu đồng. Tòa án tuyên A phải chấp hành hình phạt chung là 3 năm tù và 200 triệu đồng tiền phạt. Hai hình phạt này không quy đổi, không thay thế nhau.

Việc tổng hợp hình phạt khác loại còn được vận dụng khi tổng hợp hình phạt của nhiều bản án theo Điều 56 Bộ luật Hình sự 2015. Khi đó, Tòa án căn cứ Điều 50 về căn cứ quyết định hình phạt để bảo đảm tính tương xứng giữa mức độ nguy hiểm của hành vi và nhân thân người phạm tội. Điểm cần lưu ý: không được cộng gộp hoặc chuyển đổi giữa các loại hình phạt, mà phải tuyên buộc chấp hành đầy đủ từng hình phạt.

5. Lưu ý trong thực tiễn áp dụng

Lưu ý trong thực tiễn áp dụng

Thứ nhất, phân biệt rõ phạm nhiều tội (Điều 55) với tổng hợp hình phạt của nhiều bản án (Điều 56). Điều 55 áp dụng khi một người bị xét xử một lần về nhiều tội trong cùng một bản án. Điều 56 áp dụng khi người đang chấp hành một bản án lại bị xét xử về tội đã phạm trước hoặc sau bản án đó. Nhầm lẫn hai điều dẫn tới tổng hợp sai, xâm phạm quyền của bị cáo.

Thứ hai, khi các tội đều là tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng hoặc rất nghiêm trọng, Tòa án quyết định hình phạt từng tội, tổng hợp thành hình phạt chung nhưng không vượt quá 03 năm đối với tội ít nghiêm trọng, không quá 30 năm đối với các tội còn lại. Khi có tội đặc biệt nghiêm trọng, tổng hợp chung không quá 30 năm tù; nếu các tội đều là tội đặc biệt nghiêm trọng, mức cao nhất là chung thân hoặc tử hình.

Thứ ba, với hình phạt tiền, cải tạo không giam giữ, trục xuất, Tòa án tổng hợp theo từng loại hình phạt; hình phạt tiền cộng lại thành mức chung. Lưu ý không được tổng hợp hình phạt tiền với hình phạt tù để thay thế.

Ví dụ thực tiễn: bị cáo phạm tội trộm cắp tài sản (03 năm tù) và tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (07 năm tù), cả hai đều nghiêm trọng. Hình phạt chung không quá 30 năm, cụ thể Tòa tuyên 10 năm tù. Nếu bị cáo đang chấp hành bản án 05 năm tù về tội khác, phải áp dụng Điều 56 để tổng hợp, không dùng Điều 55.

Thứ tư, khi quyết định hình phạt từng tội, Tòa án phải căn cứ Điều 50 BLHS về tính chất, mức độ nguy hiểm, nhân thân, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Không được cộng gộp tình tiết tăng nặng của tội này để tăng nặng cho tội kia.

Thứ năm, cần kiểm tra thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự, các tội độc lập có thể có thời hiệu khác nhau; tội nào hết thời hiệu thì không tổng hợp vào hình phạt chung.

6. Phạm vi áp dụng khi xét xử cùng một lần nhiều tội

Điều 55 đặt ra cho tình huống Khi xét xử cùng 01 lần một người phạm nhiều tội, Tòa án quyết định hình phạt đối với từng tội và tổng hợp hình phạt. Hai bước được phân định rõ: quyết định hình phạt cho từng tội, sau đó tổng hợp thành hình phạt chung.

Cụm "cùng 01 lần" là điều kiện phạm vi. Nếu các tội được xét xử trong những bản án khác nhau, hoặc người đang chấp hành một bản án mà bị xét xử về hành vi khác, thì không áp dụng Điều 55 cho toàn bộ mà phải xét theo cơ chế tổng hợp của nhiều bản án.

7. Cộng hình phạt cùng loại và giới hạn tối đa

Điểm a khoản 1 quy định: Nếu các hình phạt đã tuyên cùng là cải tạo không giam giữ hoặc cùng là tù có thời hạn, thì các hình phạt đó được cộng lại thành hình phạt chung. Phép cộng chỉ áp dụng khi các hình phạt cùng loại.

Giới hạn được nêu ngay sau đó: hình phạt chung không được vượt quá 03 năm đối với hình phạt cải tạo không giam giữ, 30 năm đối với hình phạt tù có thời hạn. Đây là mức trần tuyệt đối, không phụ thuộc số tội bị truy tố, nên khi kiểm tra một bản án cần đối chiếu cả phép cộng và mức trần.

8. Chuyển đổi cải tạo không giam giữ thành tù

Điểm b khoản 1 xử lý trường hợp hỗn hợp: thì hình phạt cải tạo không giam giữ được chuyển đổi thành hình phạt tù theo tỷ lệ cứ 03 ngày cải tạo không giam giữ được chuyển đổi thành 01 ngày tù, rồi tổng hợp theo điểm a khoản này.

Tỷ lệ 03 đổi 01 là quy tắc cố định, không phải căn cứ để cân nhắc theo mức độ thiệt hại. Sai sót thường gặp là chuyển đổi theo tỷ lệ 01 đổi 01, hoặc bỏ qua giới hạn 30 năm sau khi chuyển đổi; cả hai đều làm hình phạt chung sai lệch và ảnh hưởng trực tiếp thời hạn chấp hành.

9. Tù chung thân, tử hình, phạt tiền và trục xuất

Điểm c và điểm d loại bỏ phép cộng khi có hình phạt nặng nhất: Nếu hình phạt nặng nhất trong số các hình phạt đã tuyên là tù chung thân thì hình phạt chung là tù chung thân; nếu hình phạt nặng nhất là tử hình thì hình phạt chung là tử hình.

Với phạt tiền, quy tắc khác: Phạt tiền không tổng hợp với các loại hình phạt khác; các khoản tiền phạt được cộng lại thành hình phạt chung. Tương tự, Trục xuất không tổng hợp với các loại hình phạt khác — cách xử lý phản ánh tính chất đặc thù của trục xuất, không thể quy đổi thành thời hạn tù.

10. Tổng hợp hình phạt bổ sung

Khoản 2 điều chỉnh hình phạt bổ sung theo hai nhánh. Nếu các hình phạt đã tuyên cùng loại thì hình phạt chung được quyết định trong giới hạn do Bộ luật này quy định đối với loại hình phạt đó; riêng với tiền phạt thì các khoản được cộng lại.

Nếu khác loại thì người bị kết án phải chấp hành tất cả các hình phạt đã tuyên. Điểm khác biệt so với hình phạt chính cần được nhấn mạnh khi tư vấn: cùng loại bị giới hạn bởi khung của Bộ luật, còn khác loại thì không có giới hạn tổng hợp, người bị kết án phải chịu toàn bộ.

11. Phân biệt với tổng hợp hình phạt của nhiều bản án

Điều 56 điều chỉnh trường hợp một người đang phải chấp hành một bản án mà lại bị xét xử về tội đã phạm trước khi có bản án này. Khi đó Tòa án quyết định hình phạt cho tội đang xét xử rồi tổng hợp theo Điều 55, và Thời gian đã chấp hành hình phạt của bản án trước được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt chung.

Trường hợp phạm tội mới trong khi đang chấp hành án được xử lý khác: Tòa án quyết định hình phạt cho tội mới, sau đó tổng hợp với phần hình phạt chưa chấp hành của bản án trước rồi quyết định hình phạt chung. Khi nhiều bản án đã có hiệu lực mà chưa tổng hợp, Chánh án Tòa án có thẩm quyền ra quyết định tổng hợp hình phạt của các bản án.

Lưu ý khi áp dụng

Bài viết dựa trên quy định pháp luật hiện hành tại thời điểm cập nhật, bao gồm:

  • Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) - Điều 55 về quyết định hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội
  • Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) - Điều 56 về tổng hợp hình phạt của nhiều bản án
  • Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) - Điều 50 về căn cứ quyết định hình phạt
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý chính thức. Vụ việc của bạn cần được luật sư đánh giá trên hồ sơ cụ thể.

Luật sư lưu ý

  • Điều 55 – Điều kiện áp dụng — Khi xét xử cùng 01 lần một người phạm nhiều tội — nếu các tội nằm ở nhiều bản án khác nhau thì không dùng Điều 55 cho toàn bộ.
  • Điều 55 khoản 1 – Giới hạn tổng hợp — hình phạt chung không được vượt quá 03 năm đối với hình phạt cải tạo không giam giữ, 30 năm đối với hình phạt tù có thời hạn — đây là căn cứ kiểm tra mức hình phạt trong bản án.
  • Điều 55 khoản 1 – Tỷ lệ chuyển đổi — cứ 03 ngày cải tạo không giam giữ được chuyển đổi thành 01 ngày tù — tỷ lệ cố định, không phụ thuộc mức độ thiệt hại của từng tội.
  • Điều 56 khoản 1 – Trừ thời gian đã chấp hành — Thời gian đã chấp hành hình phạt của bản án trước được trừ vào thời hạn chấp hành hình phạt chung — việc trừ chỉ đặt ra ở cơ chế tổng hợp nhiều bản án.

Câu hỏi thường gặp

Điều 55 áp dụng trong trường hợp nào?

Khi xét xử cùng 01 lần một người phạm nhiều tội. Tòa án quyết định hình phạt cho từng tội rồi tổng hợp thành hình phạt chung.

Nhiều mức tù có thời hạn được tổng hợp tối đa bao nhiêu năm?

Hình phạt chung không được vượt quá 03 năm đối với hình phạt cải tạo không giam giữ, 30 năm đối với hình phạt tù có thời hạn. Mức trần này áp dụng dù số tội bị truy tố là bao nhiêu.

Cải tạo không giam giữ được chuyển thành tù theo tỷ lệ nào?

Theo tỷ lệ cứ 03 ngày cải tạo không giam giữ được chuyển đổi thành 01 ngày tù. Sau khi chuyển đổi, các hình phạt được cộng lại thành hình phạt chung.

Phạt tiền và trục xuất có được tổng hợp với hình phạt khác không?

Không. Phạt tiền không tổng hợp với các loại hình phạt khác và Trục xuất không tổng hợp với các loại hình phạt khác; riêng các khoản tiền phạt thì được cộng lại với nhau.

Kết luận

Điều 55 phân định hai bước khi một người bị xét xử cùng lúc về nhiều tội: quyết định hình phạt cho từng tội, rồi tổng hợp theo nhóm quy tắc riêng cho hình phạt chính và hình phạt bổ sung. Hình phạt chính cùng loại được cộng lại trong giới hạn 03 năm với cải tạo không giam giữ và 30 năm với tù có thời hạn; cải tạo không giam giữ được chuyển đổi theo tỷ lệ 03 ngày thành 01 ngày tù; tù chung thân và tử hình giữ nguyên tính chất khi là hình phạt nặng nhất. Điều 56 giải quyết tình huống nhiều bản án, có trừ thời gian đã chấp hành. Việc xác định đúng cơ chế là bước kiểm tra đầu tiên với bất kỳ bản án nào.

Nguồn tham khảo và bài liên quan

Các đoạn in nghiêng trong bài được trích nguyên văn từ văn bản nêu trên. Nội dung bài viết mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn pháp lý cho từng vụ việc cụ thể.

Cần tư vấn cho trường hợp cụ thể?
Gửi câu hỏiDịch vụ tư vấn